NHG en restschuld — wanneer wordt de restschuld kwijtgescholden?

Wat is een restschuld — en hoe groot kan die zijn?

Een restschuld is het bedrag dat je na verkoop van je woning nog aan de bank verschuldigd bent, omdat de opbrengst lager is dan je openstaande hypotheekschuld. Bij een gedwongen verkoop ligt de opbrengst vaak onder de vrije-verkoopwaarde, waardoor het tekort kan oplopen. Bovenop het verschil komen ook de verkoopkosten — makelaar, notaris, eventuele veilingkosten.

Een concreet rekenvoorbeeld maakt het tastbaar:

• Je kocht je woning voor € 380.000 met een NHG-hypotheek.
• Door omstandigheden moet je gedwongen verkopen; de woning brengt nog maar € 340.000 op.
• Het tekort is € 40.000, plus de verkoopkosten — samen je restschuld.

Zonder NHG ben je voor dat hele bedrag persoonlijk aansprakelijk; de bank mag het jarenlang terugvorderen. Met NHG kan diezelfde restschuld onder voorwaarden worden kwijtgescholden, waardoor je met een schone lei verder kunt. Hoe het vangnet daarbij werkt — melden via je geldverstrekker, de erkende oorzaken en de Woonlastenfaciliteit — lees je in detail op NHG-bescherming bij tegenslag. Op deze pagina gaan we specifiek de diepte in op de restschuld zelf.

Verliesdeclaratie en kwijtschelding: twee verschillende stappen

Veel mensen halen twee begrippen door elkaar die in werkelijkheid los van elkaar staan. Het verschil bepaalt wie waar recht op heeft en hoe het proces verloopt.

• Verliesdeclaratie — dit speelt zich af tussen de bank en het WEW. Je geldverstrekker dient na de verkoop met verlies een verliesdeclaratie in bij het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) om het tekort vergoed te krijgen. Hier ben jij geen partij in; het is de afwikkeling van de garantie tussen geldverstrekker en fonds.
• Kwijtschelding — dit gaat over jou als particulier. Het WEW beoordeelt of jij van de restschuld wordt ontheven. Pas als de kwijtschelding wordt toegekend, ben je het bedrag echt niet meer verschuldigd.

Het WEW kan dus het verlies aan de bank vergoeden (via de verliesdeclaratie) én daarnaast beoordelen of jouw restschuld wordt kwijtgescholden. Dat zijn twee aparte beslissingen. Dat een verlies wordt gedeclareerd, betekent niet automatisch dat jij wordt kwijtgescholden — daarvoor gelden eigen voorwaarden.

Voorwaarden voor kwijtschelding van de restschuld

Kwijtschelding is geen automatisme, maar een beoordeling. Het WEW kijkt of de gedwongen verkoop voortkwam uit een erkende oorzaak — kort gezegd onvrijwillige werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, scheiding of het overlijden van je partner — en of jij te goeder trouw hebt gehandeld. Concreet moet je aan deze voorwaarden voldoen:

• Te goeder trouw gehandeld — de problemen zijn je niet aan te rekenen en er is geen sprake van opzet of nalatigheid.
• Tijdig gemeld — je hebt de betalingsproblemen op tijd bij je geldverstrekker aangekaart, niet pas toen het al onomkeerbaar was.
• Meegewerkt aan een zo hoog mogelijke verkoopopbrengst — de woning is via een professioneel traject verkocht, niet onder de waarde weggegeven.
• Geen verwijtbaar handelen — denk aan verwaarlozing van de woning of het negeren van afspraken met de bank.

Voldoe je aan deze voorwaarden, dan is de kans op volledige kwijtschelding groot. Specifieke situaties zoals ontslag of een relatiebreuk werken we verder uit op NHG en werkloosheid en NHG en scheiding.

Hoe vaak komt een restschuld eigenlijk voor?

Veel zeldzamer dan je zou denken. Volgens het NHG-jaarverslag 2024 waren er in heel 2024 slechts 26 verliesdeclaraties. Op honderdduizenden lopende NHG-hypotheken is dat een uitzonderlijk laag aantal.

Dat lage cijfer zegt twee dingen. Ten eerste dat een restschuld die daadwerkelijk wordt geclaimd inmiddels zeldzaam is — de sterke woningmarkt en vroege betalingsregelingen voorkomen meestal dat het zover komt. Ten tweede dat het waarborgfonds financieel gezond is: er wordt structureel veel minder uitgekeerd dan er via de provisie binnenkomt. Die soliditeit is precies wat de NHG-garantie betrouwbaar maakt als vangnet.

Fiscale gevolgen van een kwijtgescholden restschuld

Als je restschuld wordt kwijtgescholden, ontstaat de vraag of je daarover belasting moet betalen. Fiscaal kan een kwijtgescholden schuld worden gezien als kwijtscheldingswinst. Voor de eigen woning bestaan echter specifieke regelingen die de heffing in veel gevallen beperken of wegnemen.

Of, en zo ja hoeveel, je betaalt, hangt af van je persoonlijke situatie en de regeling die op dat moment van kracht is. Ga daarom niet uit van één vast regime: de regels rond kwijtschelding van eigenwoningschuld zijn in de loop der jaren veranderd en zijn situatieafhankelijk. Controleer de actuele regeling bij de Belastingdienst en laat je bij twijfel adviseren door een belastingadviseur voordat je conclusies trekt over de fiscale gevolgen.

Restschuld bij vrijwillige verhuizing of oversluiten

De kwijtscheldingsgarantie is bedoeld voor gedwongen verkoop door een erkende oorzaak. Verhuis je vrijwillig of sluit je je hypotheek over, dan val je daar niet onder. In dat geval speelt vooral de meeneemregeling: je neemt je bestaande NHG mee naar je nieuwe woning, zodat je de voordelen niet verliest. Een eventuele restschuld los je dan doorgaans zelf af of financier je mee.

Hoe de meeneemregeling precies werkt en waar je bij oversluiten op moet letten, lees je op NHG bij oversluiten. Wil je eerst de bredere voordelen van NHG op een rij? Bekijk dan de voordelen van NHG.

Twijfel je of jouw situatie onder de restschuldgarantie valt, of wil je zekerheid over de bescherming van je hypotheek bij tegenslag? Een AFM-gecertificeerd adviseur kan je situatie concreet doorrekenen. Vraag vrijblijvend hypotheekadvies aan.